تا به حال فیلم های سینمایی زیادی با محوریت جنگ دیده ایم؛ فیلم هایی که هر کدام در حد و اندازه های خودشان خوش درخشیده اند. نمونه اش «نجات سرباز رایان» است که هنوز هم با گذشت سالیان سال، می تواند در رقابت با فیلم های بزرگ پیروز شود اما در کنار این فیلم های سینمایی، فیلم های دیگری هم ساخته شده است که مستندهای جنگ هستند، نمونه های عینی و واقعی که در دل جنگ ساخته شده اند و سازنده اش برای تصویربرداری از ثانیه به ثانیه آن فیلم ها خطر کرده است.


نگاهی داریم به برترین فیلم هایی که در این حوزه ساخته شده اند و سایت Listver آنها را به عنوان برترین ها معرفی کرده است.

رستروپ (2010) - Restrepo

زمانی که مستند «Restrepo» به اکران عمومی درآمد، یک شعار برای فیلم در نظر گرفته شد؛ شعاری که نشان می داد ماجرای اصلی ساختن این فیلم چیست و چرا کارگردانش این همه ریسک را به جان خریده تا به دل میدان نبرد برود. دو کارگردان این مستند بیش از 15 ماه بین سربازان آمریکایی زندگی کردند تا بتوانند از اتفاقاتی که در محل زندگی آنها یعنی پاسگاهی در مرز بین افغانستان و پاکستان به نام «Restrepo» رخ می دهد، تصویربرداری کنند. ماجرای این مستند رصد کردن اتفاقاتی است که در این پاسگاه رخ می دهد؛ هر هفته به طور منظم چند حمله از طرف طالبان به این مناطق می شود.

یکی از نکاتی که در این مستند خیلی آزار دهنده است، تعداد بالای کشته شدگان این منطقه در مقایسه با جاهای دیگر افغانستان است. از جذابیت های دیگر این مستند، صحبت هایی است که دو کارگردان این اثر با مخاطبانش دارند. کارگردان ها اتفاقاتی که رخ می دهد را برای مخاطبان توضیح می دهند اما در اغلب اتفاقات جای شک و شبهه ای باقی می گذارند.

آنها بعدا اعلام کردند که به این دلیل شفاف سازی نمی کردند که مخاطب بتواند بعد از دیدن صحنه ها خودش قضاوت کند و تنها به حرف آدم هایی که در دل جنگ حضور دارند اکتفا نکند.

«Restrepo» از آن دست مستندهایی است که به بی طرفی مشهور است و توانسته جوایز زیادی را کسب کند. یکی از اتفاقات تلخی که در این فیلم مستند رخ داد، کشته شدن عکاسی به اسم «تیم» بود که همراه گروه سازنده به افغانستان اعزام شده بود. او در حالی که مشغول عکاسی بود، مورد حمله قرار گرفت و قبل از اینکه بتوانند به او کمک کنند از دنیا رفت.




تاکسی به سوی تاریکی می رود - Taxi to the Dark Side

«الکس گیبنی» اثر مستند «تاکسی به سوی تاریکی می رود» را ساخته است که در لیست برترین مستندهای جنگی قرار دارد. او 106 دقیقه از زمان مستند را صرف نشان دادن اتفاقاتی کرد که برای یک راننده تاکسی اهل افغانستان رخ می دهد.

ماجرا از این قرار است که در دسامبر 2002 یک راننده تاکسی جوان افغانی به نام دلاور، پس از دستگیری توسط نیروهای آمریکایی، به یک پایگاه نظامیان ایالات متحده در بگرام منتقل می شود.

پنج روز بعد از این اتفاق و پس از آویزان شدن های طولانی از شانه ها و ضرب و شتم های فراوان، دلاور نمی تواند طاقت بیاورد و جان خودش را از دست می دهد. زمانی که جسد او به سردخانه می رود، پزشک قانونی علت مرگ او را خرد شدن استخوان های دست اعلام می کند.

چند ماه از این ماجرا می گذرد و مشخص می شود که دلاور بیگناه بوده و ماموران او را به اشتباه دستگیر کرده اند. در کنار داستان اصلی دلاور، دو داستان فرعی هم وجود دارند؛ یکی مربوط به شهروندی انگلیسی است که بدون هیچ دلیلی بازداشت شده و دیگری مرد عربی که از اف بی آی به سازمان سیا منتقل شده تا بیشتر تحت شکنجه قرار بگیرد.

منستند «تاکسی به سوی تاریکی می رود» یکی از بهترین نمونه مستندهایی است که نشان می دهد در زمان جنگ آمریکا و افغانستان چطور زندانیان را شکنجه می کرده اند. این مستند به شکل محدودی در سال 2008 به اکران درآمد و نیویورکی ها در جشنواره های مختلف از آن تقدیر کردند.




داستان تیلمن - The Tillman Story

پت تیلمن یکی از سربازان آمریکایی است که در جنگ بین آمریکا و افغانستان کشته شد. مرگ او از این جهت بازتاب داشت که او قبل از رفتن به سربازی و اعزام به میدان جنگ، ورزشکار قابل و شناخته شده ای بود. پت به این دلیل به شهرت رسید و همه درباره مرگ او صحبت کردند که کسی نمی دانست او چرا مرده است.

همسر او که بعد از مرگ شوهرش کتابی منتشر کرده، اعتقاد دارد که او با گلوله شورشی های افغان نمرده بلکه آتش همرزمانش بوده که او را به کشتن داده است. مستندی که امیر بارلو ساخته است، درباره مرگ «پت تیلمن» و تمامی سربازانی است که در جنگ آمریکا و عراق با شک و شبهه های زیادی کشته شدند و هیچ کس نفهمید چه کسی و به چه شیوه ای آنها را کشته است.




فارنهایت 9/11 (2004) - 11/Fahrenheit9

مایکل مور بیشتر از اینکه مستندساز باشد، کارگردان سینماست اما به دلیل شهرتی که در زمینه فیلمسازی دارد، مستند او هم جزو مستندهایی بود که با استقبال خیلی زیادی روبرو شد.

مایکل مور تحصیلکرده رشته خبرنگاری در میشیگان است و به همین دلیل از ویژگی های اصلی فیلم های او جسارتی است که مانند خبرنگاران از خودش به خرج می دهد.

او زبان تند و جسورانه ای دارد و شاید به همین دلیل است که مستندهایی که ساخته با نگاهی تهاجمی همراه است و همین نگاه، مستندهای او را از دیگران متمایز می کند.

مستند مشهور فارنهایت 9/11 (11/9Farhnenheit) نگاهی منتقدانه دارد به بوش، جنگ با تروریسم و پوشش های خبری رسانه های آمریکایی در این خصوص. این مستند، نخستین مستندی است که با درآمد 100 میلیون دلاری در گیشه، رکورد جدیدی را به نام خود ثبت کرد. یکی از پلان هایی که در این مستند تصویر کشیده می شود این است که مایکل مور نشان می دهد چطور وقتی خبر حادثه 11 سپتامبر به گوش جورج بوش می رسد (در حالی که او سر کلاس ابتدایی یکی از مدارس نشسته است)، همچنان به خواندن کتاب کودکان ادامه می دهد.

او در ادامه حتی به این اشاره می کند که خانواده بوش با بن لادن چطور ارتباط داشتند و دلایل اصلی جنگ افغانستان، روابطی بود که بوش و پدرش با پادشاه عربستان داشتند. روایتی که در این مستند مطرح می شود بسیار تکاندهنده است. خیلی ها فکر نمی کردند بتوان این چیزها را مطرح کرد اما مور این جسارت را به خرج داد و با مطرح کردن این روابط پنهانی، یکی از بهترین مستندهای مربوط به جنگ را ساخت.




اتاق کنترل (2003) - Control Room

کنترل جنگ عراق و آمریکا را چه کسی در دست گرفته بود؟ دوست دارید مستندی در این خصوص ببینید؟ اگر دلتان می خواهد از همه چیز سر دربیاورید، بهترین پیشنهاد، دیدن مستند Control Room است. ماجرا از این قرار است که همزمان با هشدار 48 ساعته بوش به صدام حسین در مارس 2003، جنب و جوش بی سابقه ای در شبکه الجزیره به راه می افتد. با تمام شدن این ضرب الاجل و حمله آمریکا به عراق، شبکه الجزیره از خط قرمزهای اطلاعاتی آمریکا عبور می کند اما اخباری که از الجزیره پخش می شود، خارج از جریان اطلاعاتی کنترل شده پنتاگون است و همین مسئله مقامات آمریکایی را عصبانی می کند. در این مستند به خوبی نشان داده می شود که اطلاعات لو رفته چطور کنترل همه چیز را به دست می گیرد.

«اتاق کنترل» ضمن به تصویر کشیدن حال و هوای آن روزهای شبکه الجزیره و مصاحبه با اعراب تحصیلکرده در مورد عراق، نشان می دهد که واقعیات چگونه جمع آوری، ارائه و تفسیر می شوند تا تاریخ به نفع فاتحان نوشته شود.




عراق برای فروش (2006) - Iraq for Sale: War Profiteers

تصورتان از اردوگاه سربازان و کسانی که مجبورند زندگی شان را در جنگ بگذرانند چیست؟ آیا دلتان می خواهد تصاویر واقعی از محل زندگی سربازان جنگی ببینید و با زندگی شان آشنا شوید. برای این کار، بهترین پیشنهاد ما دیدن مستندی است که رابرت گرینوالد در 75 دقیقه ساخته است.

مستند عراق برای فروش، بیننده اش را از نزدیک با زندگی سربازان، رانندگان ادوات جنگی، زنان بیوه و بچه هایی که در حمله خونین آمریکا به عراق آسیب دیده اند، آشنا می کند و از اتفاقاتی که در پشت صحنه جنگ رخ داده است، پرده برمی دارد.

ادوات جنگی، زنان و کودکانی که جنگ باعث شده بی سرپرست شوند و در حمله خونین آمریکا به عراق آسیب دیده اند، بیشترین وقت این مستندن را به خودشان اختصاص داده اند. جالب است بدانید برای این مستند 75 دقیقه ای، بیشتر از 3 هزار نفر به کارگردان کمک کرده اند. این تعداد به اندازه تعداد آدم هایی هستند که در یک شهر زندگی می کنند و انگار یک شهر به رابرت کمک کردند تا او این مستند را بسازد.




مدرسه تک تیراندازان آمریکایی (2011) - USArmy Sniper School Men

یکی دیگر از مستندهایی که در این لیست وجود دارد، مدرسه تک تیراندازان آمریکایی نام دارد که بیشتر از اینکه جنگی باشد، نظامی است. در این مستند، محور اصلی فیلم، داستان یک مدرسه است که Navy SEAL نام دارد و مسئولان آن به تربیت سربازانی مشغول هستند که بعدا در ارتش آمریکا، عنوان امنیتی ترین افراد را به دست می آورند.

تک تیراندازان به عنوان محافظان اشخاص مهم آمریکایی، در این مدرسه به شیوه خاصی تعلیم می بینند. در این مستند، تمام تمرین های این اشخاص و فن هایی که یاد می گیرند نمایش داده می شود. یکی از جذابیت های دیگر این مستند، هیجانی است که از وارد شدن به یک مکان خصوصی و امنیتی به بیننده دست می دهد. شما به همراه دوربین کارگردان این کار، به جایی سرکشی می کنید که وارد شدن به آنجا کار هر کسی نیست.