- تصفيعه اوليه 2 - تصفيه ثانويه 3 - تصفيه نهايي يا پيشرفته تصفیه اولیه (تصفیه فیزیکی) :تصفيه يا جدا سازي فيزيكي که در مورد ذرات و مواد شناور آب انجام ميگيرد . معروف به تصفيه فيزيكي یا تصفیه اولیه مي باشد. در ابتدا براي تصفيه آب كار با حذف مواد معلق و شناور در آب صورت مي گيرد. در اين مرحله با عبور آب از غربال هاي مختلف مانند غربالهای ميله اي و سپس خرد كردن و در انتها با استراحت آب در تانك ته نشين كننده به سهولت برخي از ذرات شناور و ذرات سنگين از آب جدا ميشوند . تصفيه ثانیویه: در تصفيه ثانويه هدف حذف مواد جامد ،حذف سختي آب و كاهش آلاينده های آلي می باشد . و به دو روش صورت ميگيرد :الف - روشهاي شيماييب - روشهاي بیوشيمياييدر روشهاي شيميايي موادي به آب اضافه ميشوند ، با اضافه كردن این مواد ذرات بسيار ريز در آب بي بار مي شوند، بعلت خنثي بودن بدليل قطبيت به هم جذب شده و تشكليل توده هاي بزرگ مي دهند. مواد تحت يك سري واكنشهاي شيميايي و فيزيكي رسوب مي كنند و با سهولت جدا مي گردند. اين فرآيند را لخته سازي مي گويیم . لخته سازی در بسياري از موارد استفاده مي شود ، از جمله استفاده از آب رودخانه ها كه داراي گل و لاي هستند .مواد لخته ساز : ۱ - آب آهك : Ca(OH)2 يا آهك هيدراته هم خاصيت باكتري كشي دارد . هم لخته سازي و هم سختي گيري . در بعضي مواقع از آهك خشك استفاده مي كنيم .مقدار آهك استفاده شده از روش Jaytest تعيين مي شود .در اين روش از آب نمونه برداري مي كنيم و با افزودن آب آهك ميزان آهك مورد نياز براي كل سيستم معين مي شود . ميزان استفاده از آهك در حدودppm10 تا 30 ppm مي باشد. با افزودن 200ppm آهك به آب در دماي 30 درجه سانتي گراد پس از گذشت 6 تا 24 ساعت مي توان مطمئن بود كه تمام باكتري ها از بين رفته اند.۲ - آلوم يا سولفات آلومينيوم ۳- كلرورفريك يا سولفات فريك ۴ - پلي الكتروليت ۵ - املاحي مثل FeCl2 در حالت بيو شيميايي تجزيه مواد توسط باكتري صورت ميگيرد و هوادهي بسيار ضروري است . اصطلاح تصفیه زیستی در یک مفهوم گسترده به فنون تصفیه که در آن از موجودات زنده ریز جهت حذف یک ماده از محلول مایع استفاده میشود ، اطلاق می گردد. اینتعریف شامل سیستمهایی نیز می شود که جلبک و گیاهان سبز را برای صاف کردن آب به کار می گیرند . این سیستمها معمولا" به سیستمهای رشد گیاهان در آبهای مغذی (Hydroponics) معروفند اصطلاح تصفیه زیستی یا صافی زیستی که در اینجا مورد استفاده قرار میگیرد . اشاره به حذف آمونیاک و نیتریت به وسیله باکتری دارد .و یا می توان گفت در این تصفیه هدف حذف مواد آلي بوسيله ميكروباكتري ها است . اكسيژن دهي خوب در انجام عمل تاثير گزار مي باشد.خصوصیات بهره برداری از صافیهای زیستی:مواد محلول مضر از سیستم در حالت معلق، مانند لجن فعال ، و یا در حالت ثابت با صافی خارجی می شود . در هر فرآیند ماده یا موادی به وسیله دستهای از باکتریهای مخصوص ۰ اصولا" نیتروزوموناس و نیتروباکتر) که سعی می شود رشد داده شوند ، کاهش داده می شوند . حذف مواد به وسیله لجن فعال در صنعت تصفیه آب معمول است ولی در پرورش آبزیان کمتر مورد استفاده قرار می گیرد چون غلظت کم فضولات در پساب پرورش ماهی تناسب آن را برای این فرایند کم می کند . در تحقیقات اولیه سیستمهای مدار بسته پرورش و نگهداری آبزیان ، صافیهای غوطه ور معمولترین نوع بودند. این صافیها خیلی زود ، در سطح وسیع ، به وسیله صافیهای قطره ای جایگزین شدند . انواع صافیهای زیستی :صافیهای زیستی در انواع مختلف وجود دارند ، برای مثال صافیهای غوطه ور ، قطره ای ، صفحات زیستی گردان یا استوانه های زیستی ، بستر های روان و مصالح سبک . - صاغیهای غوطه ور: این صافیها خود به دو دسته تقسیم می شوند جریان به پایین (از بالا به پایین) و جریان به بالا(از کف به بالا)این نوع صافی شاید قدیمی ترین نوع صافی مورد استفاده بوده باشد . اساسا" صافی دارای یک مخزن است که با نوعی مصالح پر شده است . و باکتریها در آن رشد می کنند . آب معمولا" به وسیله یک دوش به سطح صافی ریخته می شود و با نیروی جاذبه بطرف پایین حرکت میکند مصالح داخل صافی دائما به حالت غوطه ور باقی می مانند . در زیر مصالح صافی یک شبکه مشبک وجود دارد که آب تصفیه شده از آن زهکشی شده و به بیرون از واحد هدایت می شود . - صافی قطره ای: اصول کار در این صافی ها همانند صافی های غوطه ور هست ولی مصالح در این غوطه ور نیست . آب به طرف پایین داخل مصالح چکانده شده و باکتریها را مرطوب نگاه می دارد ، بدون اینکه آنها را غوطه ور سازد . پساب در زیر کف سوراخدار که که صالح را نگه میدارد، جمع می شود . چون فضای بین ذرات جامد مصالح صافی با هوا پر است باکتریها کمتر از نبود اکسیژن رنج می برند . گردش هوا در داخل مساله نیاز اکسیژنی باکتریها را برآورده می سازد .- صافیهای گردان : این صافیها معمولا" به صافیهای زیستی با صفحه گردان یا تماس دهنده های گردان معروفند . یک صفحه زیستی یک صفحه صاف یا موجدار است که بر روی یک محور افقی سوار شده است مجموعه در داخل یک مخزن گردش میکند . تقریبا" ۴۰ درصد از سطح صفحات در آب غوطه ور بوده و با گردش صفحات پوشش زیستس مرطوب نگهداشته می شود . سرعت حرکت نباید آنقدر زیاد باشد که موجب جدا شدن پوشش زیستی گردد . عوامل موءثر در کارایی صافیهای زیستی : موءثر بودن عملکرد صافی زیستی در پرورش آبزیان اغلب بستگی به قدرت اکسید کردن آمونیاک به نیترات دارد . بازدهی صافیها به عوامل متعدد شیمیایی ، فیزیکی و زیستی بستگی دارد . عوامل شیمیایی :PH صافی زیستی باید در محدودهء بین ۹-۶ کار کند . این محدوده ممکن است برای صافیهای مخصوصی که در آن باکتریها نسبت به پذیرش تغییرات سریع PH کند هستند ، محدود تر باشد .در صافیهای زیستی که باکتریها بتدریج سازگار شدند ممکن است در محدوده ۱۰-۵ عمل کنند . ولی هر قدر PH به سمت حد های بالا و پایین کشیده شود بازده آمونیاک زدایی کاهش میابد . حداقل PH برای توسعه باکتریهای نیتروزوموناس و نیتروباکتر بین۷ - ۶.۵ می باشد محدودیت آمونیاک زدایی از کمی پایینتر از ۷ شروع می شود . بهترین مقدار PH معمولا" در سمت قلیایی حالت خنثی قرار می گیرد ولی دقیقا" مشخص نگردیده است . اگر PH آب خیلی بسمت حالت اسیدی کشیده شود خطر مسمومیت با گاز Co2 آزاد برای ماهیان احتمالا" باکتریها نیز وجود خواهد داشت . باکتریها میتونند با تغییرات تدریجی PH سازگار گردند . میزان سازگاری تابعی از درجه حرارت ، تغییرات درجه PH ، غلظت آمونیاک و سایر عوامل می باشد . تغییرات سریع PH در حدود ۵/۰ تا ۱ واحد بازدهی تبدیل آمونیاک به نیتریت را در صافی به مقدار قابل توجه کاهش می دهد . تا وقتی که باکتریها با شرایط جدید سازگار شوند افزایش سریع درآمونیاک مشاهده خواهد شد . آمونیاک و نیتریت :غلظتهای بسیار بالای آمونیاک و نیتریت برای باکتریهای نیتریت کننده بسیار سمی است . این باکتریها در سطوح مختلف از مسمومیت تاثیر می پذیرند . عوامل عمدهء ایجاد خطر آمونیاک یونیزه نشده (NH3) و اسید نیتریک (HNo3) می باشند . آمونیاک در مقادیر PH بالا سمی تر است . چون در این شرایط بیشتر آمونیاک کل به شکل یونیزه نشده می باشد . نیتریت در مقادیر PH بالا کمتر سمی است چون به شکل یونیزه شده تبدیل می شود . اکسیژن:میزان آمونیاک زدایی در صافیهای زیستی با کاهش میزان اکسیژن قابل دسترس کم میشود . غلظت محدود کننده اکسیژن به دما ، شوری ، غلظت نا خالصیها ، وزن توده زیستی سیستم و عوامل کاهنده بستگی دارد . ولی بسیاری از محققین بر ایتن عقیده هستند که آب خروجی از صافیهای زیستی باید حداقل ۲ میلی گرم در لیتر اکسیژن محلول داشته باشند . برای نگه داشتن غلظت اکسیژن مطلوب در آب خروجی ، باید آب ورودی صافی حداقل ۶-۵ میلی گرم اکسیژن داشته باشد . شوری :صافیهای زیستی می توانند تقریبا" در هر محدوده شوری کارآیی داشته باشند . به شرطی که باکتریها بتدریج با تغییرات شوری سازگار شوند . به کار گیری باکتریهای نیتریت کننده آب شیرین در آب شور کاملا" منع شده و بالعکس . دما : باکتریهای تولید کننده نیترات ، میتوانند با دامنه وسیعی از دما سازگاری پیدا کنند ، در صورتی که بتدریج با شرایط جدید سازگاری پیدا کنند . نور :صافیهای زیستی در تاریکی کامل کارایی بهتری دارند . این مسئله همیشه عملی نیست ، ولی شدت نور در حدود یک درصد از شدت نور روز مانع از آمونیاک زدایی می شود . نیتروباکتر بیشتر به نور حساس است . تصفیه پیشرفته :در تصفيه نهايي يا پيشرفته آب تا مرحله زلال سازي و نوشيدن پالايش مي شود و به روشهاي زير انجام پذير است . - استفاده از سيستم هاي تعويض يوني - فعاليت لايدرسودا توسط آهك و كربنات سديم - استفاده از غشا- استفاده از تبخير - استفاده از الكترودياليزه - استفاده از كربن اكتيو - روشهاي دي نيتري كيشنروشهای مرسوم :استفاده از کربن فعال :كربن فعال با توليد زغال از زغال سنگ ،چوب گردو، نارگيل يا پوست گردو و يا استخوان حيوانات با حرارت دادن آنها در خلاء تا حدود 900 درجه سانتيگراد درست ميشود . سپس با قرار دادن مواد زغال شده در معرض يك گاز اكسيد كننده در درجه حرارت بالا فعال مي گردند. گاز يك ساختمان مشبك در زغال ايجاد ميكند، به دنبال آن يك سطح داخلي بزرگي در داخل زغال ايجاد مي شود . مساحت سطح جذب ماده در حدود 1،000،000مترمربع در كيلو گرم برآورد مي شود .كربن فعال براي گرفتن مواد آلي فرار رنگ بو و تيرگي پساب به كار ميرود . صافيهاي كربني در بارهاي كم مواد آلي بسيار موءثر عمل مي كنند .غلظتهاي بالاتر از 20 ppm مواد جامد معلق بر روي ذرات كربن تشكيل رسوب داده و سبب مسدود شدن، كوتاه شدن مسير، افت انر‍ژي زياد و كاسته شدن ظرفيت جذب سطحي كربن خواهد شد . وقتي كه ظرفيت جذب سطحي كربن كامل شد يك صافي دانه اي ساده خواهيم داشت صافي هاي كربن اغلب در كنار صافيهاي زيستي ، به عنوان يك مرحله پالايش جهت حذف مواد آلي غيرقابل تجزيه زيستي مورد استفاده قرار مي گيرند . اين صافيها براي حذف بعضي عناصر شيميايي اصلي موثر در فيزيولوژي تركيبات درمانی به كار مي روند .بعد از فعال شدن ، مواد كربني را مي توان در اندازه هاي مختلف، با ظرفيتهاي جذب سطحي متفاوت آماده كرد . دو اندازه بسيار متداول كربن اكتيو پودر شده (PAC) و كربن اكتيو دانه اي (GAC) هستند PAC كربن كاملا آسياب شده و نرم مي باشد كه داراي قطر كمتر از الك نمره 200 مي باشدو GAC داراي قطر بالاي 0.1 ميلي متر بوده PAC به جز تجارت اكواريوم درارتباط صنعت آبزي پروري كار جالب توجهي نكرده است. به علت بزرگ بودن سطح اين نوع صافيها جذب سطحي بسيار سريع بوده ، ولي بسيار گران قيمت هستند . كربن فعال نوع GAC در تصفيه پساب مورد استفاده قرار مي گيرد .بعلت هزينه زياد ،كربن اکتیو معمولا در توليد ماهيهاي خوراكي مورد استفاده قرار نمي گيرد ، ولي در مورد توليد ماهي هاي زينتي در اكواریومهاي عمومي كه شفافيت آب و روئيت ماهيان مد نظر است و همچنين در توليد ماهيهاي كمياب يا گونه هاي با ارزش كاربرد دارند . منبع : رازبقا