مارماهیان Spiny ( خاردار ) كه به مار ماهیان مرداب نیز مشهورند از اعضاء خانواده Mastacembelidae هستند. آنها در كشورهی هند, پاكستان, سری لانكا, بنگلادش, نپال, میانمار, تیلند, مالزی, ویتنام و اندونزی پراكنش یافته اند. مارماهیان خاردار, مار ماهیان حقیقی نیستند اما به دلیل شباهت آنها به مار ماهی به ین نام خوانده می شوند.
بدن كشیده شبیه مار با پوزه گوشتی دراز و باله دمی گرد كه از باله هی پشتی و مخرجی مجزا است. رنگ بدن , قهوه ی متمیل به زرد كه با نوارها یا لكه هی سیاه متمیز شده اند. به دلیل زیبیی, ساختار بدنی باریك و كشیده, رنگارنگ بودن و رفتار شوخی آمیز آنها بیشترین تقاضا را در عرصه تجارت ماهیان زینتی در دنیا دارند.

مارماهیان خاردار بسیار مستعد بیماریهی قارچی و باكترییی هستند بنابرین نیاز به مراقبت ویژه پس از صدمات وارده خواهند داشت تا از شیوع بیماریها جلوگیری شود. ین ماهیان در آبهی لب شور و شیرین زندگی می كنند. از بین 12 گونه شناخته شده 2 گونه Macrognathus aculeatus و Mastacembelus armatus از جیگاه مهمی در بازار ماهیان زینتی برخوردارند.
گونه Macrognathus aculeatus :

عموما مارماهی طاووس یا مار ماهی خال خالی نامیده می شود. ین ماهی داری بدنی بدون پوشش فلس دار و به رنگ قهواه ی روشن بوده و در قسمت فوقانی و بالی باله پشتی داری 4 خال حلقه ی و گرد می باشد. هر دو باله دمی و پشتی داری نوارهی زیبیی هستند.


حداكثر اندازه آنها زمانیكه كاملا رشد كرده اند به 30 - 25 سانتیمتر می رسد. عادات غذیی شبانگاهی دارند یعنی با چال كردن خودشان زیر لیه هی پر از سنگ و ماسه یا صخره ها پنهان شده و به هنگام شب یا صبحدم بری خوردن غذا بیرون می یند. فاكتورهی آب شاملPH خنثی تا كمی قلییی( 2/7 = PH ) و درجه حرارت بین 24 تا 26 درجه سانتیگراد می باشد. ین ماهیان گوشتخوار بوده و ماهیان نابالغ از غذی زنده نظیر بچه میگو و انواع كرمها بخصوص كرمهی سیاه تغذیه می كنند و پس از رشد كافی می توانند از ماهیان كوچك تغذیه كنند. در محیط بسته می توان آنها را تكثیر كرد اما مشكل است در جوانترها جنسیت آنها را تشخیص داد. عموما در ماهیان هم سن و سال ماده ها كمی بزرگتر از نرها هستند.

به هنگام تكثیر شكم ماهی ماده متورم و به رنگ سبز كم رنگ در آمده و بر جستگی مخرجی كاملا مشخص است. ماده ها بین 800 تا 1000 تخم بزرگ و شفاف می گذارند. تخم ها در مدت 3 روز هچ می شوند. بچه ماهیان از ناپلی Cyclops تغذیه می كنند.

گونه Mastacembelus armatus :

عموما به زبان تجاري مارماهي tire track يا مار ماهي زيگزاكي و يا مار ماهي خاردار آتشين ناميده مي شود. اغلب در نهرها و رودخانه ها در زير لايه هاي سنگي, ماسه اي و يا زير صخره ها در كشورهاي آسيايي از پاكستان تا ويتنام و اندونزي يافت مي شوند.

به عنوان يك عضو از خانواده Mastacembilidae يك رديف خار در پشت بدنشان دارند. اين ماهي علاقه مندان زيادي دارد و براي اضافه كردن به داخل آكواريوم بزرگ مناسب است. بدن كشيده با رنگ قهواه اي طلايي و داراي 2 رديف خطوط زيگزاكي طويل به رنگ قهوه اي سير است كه كم و بيش به طرحهاي مشبك شباهت دارد. باله هاي پشتي, مخرجي و دمي به شكل يك واحد يكپارچه عقب بدن را احاطه كرده اند.

حداكثر اندازه آن 90 سانتي متر است. آنها غالبا در زير لايه هاي سبز يا زير صخره ها پنهان شده و شب و يا صبحدم براي تغذيه بيرون مي آيند. بنابراين محل هاي مخفي در آكواريوم براي نگهداري آنها مناسب است. فاكتورهاي آب شامل: PH بين 5/6 تا 5/7 و درجه حرارت 22 تا 28 درجه سانتيگراد است.اين گونه دهان كوچكي داشته و از كرمها و لاروهاي پشه تغذيه مي كند. ممكن است از بعضي غذاهاي خشك نظير پلت ها و كرمهاي خوني خشك شده و فريز شده نيز استفاده كنند. تكثير آنها در آكواريوم و يا در محيط بسته ممكن نيست و معده ماده ها زمانيكه براي تخم ريزي آماده مي شوند بزرگتر است.
نویسنده : الهام كريمي / كارشناس معاونت تكثير و پرورش آبزيان